Mimarlık ve inşaat sektöründe başarılı bir proje yalnızca iyi bir tasarıma değil, doğru bilginin doğru zamanda paylaşılmasına da bağlıdır. Yapının yaşam döngüsü boyunca alınan her karar; güvenlik, maliyet, sürdürülebilirlik ve kullanıcı deneyimi üzerinde doğrudan etki yaratır. Bu nedenle BIM (Building Information Modeling), yani Yapı Bilgi Modellemesi kavramı modern inşaat sektörünün dijital omurgası hâline gelmiştir.

BIM, birçok kişinin düşündüğü gibi bir yazılım değildir; yazılımlardan bağımsız işleyen, veri yönetimine dayalı bütüncül bir süreç yaklaşımıdır. Tasarım, yapım ve işletme aşamalarında üretilen verileri tek bir dijital modelde toplar ve tüm paydaşların aynı doğrulukta bilgiye erişmesini sağlar.

BIM Modelleme Nedir? 

Sektörde “BIM modelleme” olarak bilinen kavram, aslında yalnızca model çizimi değil; yapısal bilgiyi, ilişkisel veri mantığını ve standartlaştırılmış veri yönetimini içeren bütüncül bir süreçtir. Ancak sektörde kullanılan “BIM modelleme” ifadesi, teknik olarak doğru bir terim değildir; çünkü BIM zaten “Building Information Modeling” ifadesinin kısaltmasıdır ve “BIM modelleme” söylemi, kavramsal olarak “yapı bilgi modellemesi-modellemesi” şeklinde bir tekrar yaratır. Daha doğru bilgi ile anlatmak gerekirse ise, BIM modelleme; BIM’i destekleyen yazılımlarla oluşturulan, nesne tabanlı dijital modelleme yaklaşımıdır. Bu yaklaşım, bir yapının yalnızca geometrik temsilinden çok daha fazlasını sunar. BIM, yapı elemanlarının geometrik, metinsel (text), sayısal ve ilişkisel özniteliklerini —yani nesnelere eklenen tüm bilgileri— tek bir modelde birleştiren bütüncül bir veri sistemidir.

Bir duvar BIM’de yalnızca bir çizim değildir; malzeme katmanları, performans özellikleri, enerji davranışı, yangın dayanımı ve bakım bilgileri gibi çok katmanlı veriler barındırır. Bu nedenle BIM, yapının sadece geometrik nesnelerini değil, geometrik nesnelerin arkasındaki bilgiyi de dijitalleştirir.

Bu yapı sayesinde:

• değişiklikler modele otomatik olarak yansır,
• disiplinler arası koordinasyon güçlenir,
• çakışmalar inşaata başlanmadan tespit edilir,
• tasarım kararları erken aşamada doğrulanabilir.

BIM Programları Nelerdir?

BIM kavramı verinin üretilmesini, sınıflandırılmasını, paylaşılmasını ve bina yaşam döngüsü boyunca yönetilmesini tanımlayan bir yöntemdir. Revit, ArchiCAD, Tekla, Solibri veya Navisworks gibi araçlar, BIM sürecini yürütebilmek için kullanılan yazılımlardır; ancak BIM’in kendisi değildir. BIM’in asıl gücü, bu araçların ürettiği verinin birlikte çalışabilir olmasından gelir. Bu birlikte çalışabilirliği sağlayan en önemli bileşen ise IFC (Industry Foundation Classes) standardıdır.

IFC Nedir?

IFC (Industry Foundation Classes), binalar ve altyapı yapıları dâhil olmak üzere yapılı çevrenin açık, tarafsız ve standartlaştırılmış dijital tanımıdır. ISO 16739-1:2024 kapsamında uluslararası bir standart olan IFC, herhangi bir yazılıma veya üreticiye bağımlı olmadan çalışır ve openBIM yaklaşımının temelini oluşturur. buildingSMART International tarafından geliştirilen IFC şeması, BIM dünyasındaki en önemli teknik bileşenlerden biridir.

IFC veri modeli; bir yapı elemanının kimliğini, özelliklerini ve diğer bileşenlerle ilişkilerini standart bir yapıda tanımlar. Bu model yalnızca kolon veya döşeme gibi fiziksel elemanları değil, performans verilerini, maliyet bilgilerinin mantığını, montaj veya işletme süreçlerini ve proje paydaşlarını da kapsayacak kadar geniş bir kapsam sunar. 100ün üzerinde BIM yazılımı tarafından desteklenen IFC;  gelişen ekosistemi sayesinde güvenilir bir açık veri standardı hâline gelmiştir.

BIM ve Yapay Zeka

BIM, geleceğin dijital inşaat teknolojilerinin ilk adımıdır. İnşaat sektörü, dijitalleşme seviyesinde tarımdan sonra en geride kalan ikinci sektördür; bu nedenle inşaat sektöründeki dijital dönüşümün önünde hâlâ uzun bir yol bulunmaktadır. Bu dönüşüm yolculuğunun sonraki aşamalarını ise dijital ikizler ve yapay zekâ tabanlı sistemler oluşturur.

Dijital ikiz sistemleri, bina yaşam döngüsü boyunca yapılı fiziksel varlıktan sensörler aracılığıyla toplanan gerçek zamanlı veriyi, BIM tabanlı doğrulanmış dijital modelle bütünleştirir. Yapay zekâ algoritmaları, geleneksel 3D modeller üzerinde de çalışabilir; ancak BIM’in sunduğu standartlaştırılmış, nesne tabanlı ve ilişkilendirilmiş veri yapısı olmadan bina ölçeğinde güvenilir, otomatik ve ölçeklenebilir analiz üretmek güçleşir. Bu nedenle BIM, sensörler ve yapay zekâ ile birleştiğinde öngörüsel bakım, performans optimizasyonu ve otomatik karar mekanizmaları üretebilen dijital ikizlerin temel taşını oluşturur.

Tesis Yönetiminde BIM’in Stratejik Katma Değeri ve Bina Yaşam Döngüsündeki Etkisi

Bir yapının yaşam döngüsünün en uzun ve en kritik aşaması tesis yönetimidir. Tasarım ve inşa dönemleri sınırlı bir zaman dilimini kapsarken, işletme süreci yapının kullanım ömrü boyunca devam eder ve tüm performans, güvenlik ve sürdürülebilirlik kararlarının uygulandığı evreyi oluşturur. Bu nedenle BIM’in gerçek etkisi, tesis yönetimi aşamasında daha görünür hale gelir.

BIM modeli, işletme sürecinin başlangıç noktası olan doğrulanmış ve standartlaştırılmış dijital veri tabanını sunar. Bu model; ekipman geçmişi, garanti süreleri, bakım planları, malzeme özellikleri ve enerji performansı gibi kritik tanımlı bilgileri içerir. Ancak BIM doğası gereği, statik bir bilgi modelidir; yani yapılı fiziksel varlıktan gelen veri akışını içermez.

Bu noktada ikinci aşama devreye girer: dijital ikiz. BIM tabanlı doğrulanmış model, IoT sensörleri ve bina otomasyon sistemlerinden gelen gerçek zamanlı veri ile eşleştirildiğinde, yapının kullanım koşullarını sürekli yansıtan dinamik bir yönetim ortamına dönüşür. Böylece tesis yönetimi ekipleri yalnızca planlı bakım periyotlarını değil, performans dalgalanmalarını, enerji tüketim trendlerini ve arıza sinyallerini de takip edebilir.

Bu yaklaşım, bakım kararlarının tahmine değil doğrulanmış veri setlerine dayanmasını sağlar. Planlı bakım sürekliliği artarken, arızaya bağlı beklenmeyen duruşlar azaltılır. Aynı zamanda, kullanım alışkanlıklarına göre model sürekli beslendiği için, öngörülü bakım, enerji optimizasyonu ve performans iyileştirmeleri mümkün hâle gelir.

Türkiye’nin Ekosistemdeki Yeri: buildingSMART International & buildingSMART Türkiye

BIM kültürünün yaygınlaşması, önce sektörde farkındalığın oluşmasına; ardından doğru ve güvenilir bilgiye erişime bağlıdır.

BIM ve IFC standartlarının küresel ölçekte geliştirilmesi, korunması ve yaygınlaştırılmasını, büyük ölçüde buildingSMART International üstlenmiştir. Türkiye’de ise buildingSMART Türkiye, openBIM vizyonunun ülke genelinde yaygınlaşması, eğitimler, teknik çalışma grupları ve sektör paydaşları arasında iş birliklerinin artırılması için önemli katkılar sunmaktadır.

Sonuç: BIM Modern Yapı Üretiminin Evrensel Dilidir

BIM; tasarım, yapım ve işletme süreçlerini birbirine bağlayan güçlü bir dijital yöntemdir. Sürdürülebilirlik, verimlilik, maliyet yönetimi ve yapay zekâ entegrasyonu açısından geleceğin inşaat sektörünü şekillendiren temel araçtır. BIM, yalnızca bugünün değil — geleceğin standart çalışma yöntemidir.

Uzmanlık alanımız olan BIM (Yapı Bilgi Modellemesi)  konusunda danışmanlık hizmeti sunmaktayız ayrıca buildingSMART Türkiye üyesiyiz. Projeleriniz için profesyonel destek almak isterseniz, web sitemizdeki İletişim sayfası üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Kaynakça:

• https://www.autodesk.com/solutions/bim
• https://technical.buildingsmart.org/standards/ifc/
• İTÜ SEM. (n.d.). BIM sertifika programı ders notları. İstanbul Teknik Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi.